Get Adobe Flash player

"O czym mówią wieki..." cd...

Drugie warsztaty w zakresie historii wsi Lignowy Szlacheckie i Pomorza Nadwiślańskiego oraz terenów Pelplin – Gniew i Kociewia w ramach projektu "O czym mówią wieki, a co pachnie w kuchni" odbyły się dnia 9 kwietnia 2019 roku w świetlicy wiejskiej w Lignowach Szlacheckich.

Warsztaty zaczęły się od przybliżenia najstarszych faktów historycznych z dziejów wsi Lignowy Szlacheckie oraz innych miejscowości Kociewia i Pomorza Nadwiślańskiego. Prowadzący warsztaty pan Krzysztof Zieliński przedstawił uczestnikom cenne i rzadko spotykane fragmenty pierwotnych narzędzi ze średniowiecznej osady Lubiszewo z II połowy XI-XII wieku, szczątków naczyń z cmentarzyska z II połowy I-II wieku po Chrystusie tzw. kultury wielbarskiej z Lignów Szlacheckich.

Następnie wszyscy z dużym zainteresowaniem wpatrywali się w przyniesione przez każdego uczestnika warsztatów stare rodzinne pamiątki, dokumenty, świadectwa rodziców, zdjęcia przedstawiające domy, drogi, maszyny, prace, zakątki i ludzi, których już nie ma. Szukali na nich dawnych miejsc i ludzi, rozmawiali, wymieniali się własną pamięcią.  To były bardzo interesujące zajęcia.

W kolejnej części warsztatów pan Krzysztof prezentował historię wsi od  początków jej  istnienia czyli od czasów kiedy wieś stanowiła własność książąt pomorskich zanim na te  ziemie przybyli Krzyżacy. W roku 1282 zgodnie z umową zawartą w Miliczu, osadę Lignowy leżącą na lewym brzegu Wisły, na skraju wysoczyzny części doliny Wisły zwanej Niziną Walichnowską, razem z ziemią gniewską, książę pomorski Mestwinem II odstąpił Zakonowi Krzyżackiemu. Własność ta obowiązywała do roku 1466, kiedy to odbył się II Pokój Toruński i wieś wraz z Pomorzem wróciła do Polski.

Pierwszy akt lokacyjny - znany przywilej dla wsi Lignowy, wydał landmistrz  krzyżacki, Heldwig von Goldbach w latach 1300-1302, który był  potwierdzony  w  roku 1381. Wieś posiadała wtedy 69 łanów,  z  których  sołtysowi  przypadało 5 wolnych, a  proboszczowi 4 łany. Ponadto sołtys  pobierał  trzeci grosz z sądów. Wraz z nadaniem aktów  lokacyjnych  na tereny te przybywała ludność niemiecka. Mieszkająca tu wcześniej ludność słowiańska prawdopodobnie została na miejscu, ale zdegradowano ją do rzędu ludności bezrolnej. Ludność tych terenów nazywano Feterakami lub Fetrami (Fetter-Bonen – tłusta ziemia).

Krótko po nadaniu aktu lokacyjnego, bo około roku 1320 Krzyżacy rozpoczęli w Lignowach budowę gotyckiego  kościoła,  która trwała około 200 lat. Najpierw zbudowano kaplicę po prawej stronie prezbiterium, potem powstała nawa, a na końcu dzwonnica. Pierwotnie zwieńczeniem zarówno prezbiterium jak i nawy było sklepienie  palmowe. Pod koniec II wojny światowej w 1945 roku wieża kościoła i nawa wraz z zabytkowym sklepieniem palmowym zostały zniszczone.  Pierwotnie po środku wzdłuż  nawy, sklepienie  podtrzymywały 3 granitowe kolumny. Jedna z nich służy obecnie za podstawę Bożej Męki na drodze do Walichnów. W kruchcie kościoła umieszczona jest kropielnica z 1863 roku, wykonana z drugiego filaru podtrzymującego niegdyś sklepienie.

Cystersi swoją  surową  regułę życia zakonnego stosowali  także w architekturze. Wznosząc świątynie  nie  zdobili  ich freskami i innymi ozdobami, nie budowali  wież.   Ich budowle charakteryzowały głównie łuki i dzwonnice. Kiedy kończono  budowę  po około 200  latach zmienił się styl architektoniczny, stąd najcenniejszy w kościele ołtarz barokowy z 1696 roku. Innym cennym zabytkiem kościoła jest zegar słoneczny na murze południowej ściany przy wejściu do zachrystii skonstruowany przez Cystersów pod koniec  XVII wieku.  Cennym zabytkiem  jest  też  pieta Madonna z  Chrystusem, obraz z XVI wieku „Nie ma łotrów”, który w latach 1930 decyzją biskupa Okoniewskiego przeniesiony został do Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie i nazwany „Ukrzyżowanie z Lignów” oraz sklepienie palmowe nad prezbiterium.

Lata 1517–1526 to początek reformacji na Pomorzu. Nowa religia Marcina Lutra - luteranizm nie ominął mieszkańców wsi i kościoła. Luteranie około 1557 roku na 40 lat przejęli parafię i kościół, usunęli w nim malowidła i rzeźby, zburzyli dwa ołtarze, a wnętrze świątyni pokryli gorszącymi rysunkami. Charakterystycznym elementem umieszczanym przez Luteran na wieżach kościołów był metalowy kogut zwiastujący zmartwychwstanie, nowy dzień, rodzące się życie. Taki metalowy kogut do dziś znajduje się na wieży kościoła, a obok jest krzyż – znak kościoła katolickiego. W roku 1598 biskup Hieronim Rozrażewski odzyskał parafię od Luteran i przekazał ponownie katolikom.

Historia bardzo ciekawa, ale pan  Krzysztof zainteresował wszyskich także kistorycznymi smaczkami. Opowiedział ciekawostkę, której prawdziwość po zajęciach sprawdzała część uczestniczek. Chodzi o dziurki (wgłębienia, wyżłobienia) w cegłach na zewnętrznych murach kościoła szczególnie przy bocznym i głównym wejściu do światyni. Otóż w czasach kiedy nie było zapałek i zapalniczek, a trzeba było rozniecić ogień i podpalić kadzidło, wiercono cegłę czyli krzesano ogień. Mieszkający tu Słowianie wierzyli, że taki ogień jest święty.

Kolejną częścią warsztatów było tworzenie własnego drzewa genealogiczngo. Wszyscy uczestnicy otrzymali przykładowe szablony i każdy wpisywał siebie i swoich przodków. Nie było to łatwe zadanie. Większość uczestników pamiętała imiona i nazwiska swoich rodziców z obu stron, dziadków i pradziadków. Trudniej było z  datami urodzin, śmierci czy ślubu swoich przodków. Uczestnicy warsztatów poznali też wszystkie znaki używane w genealogii dotyczące oznaczania dat urodzenia, śmierci, ślubu, rozwodu, itp.    

Ach,  jak ta historii może być interesująca. Wszyscy czekają na kolejne warsztaty.

Operacja współfinansowana jest ze środków EFRROW otrzymanych w ramach projektu grantowego pt.  „Świetlicę swą widzę ogromną, czyli organizacja wydarzeń i szkoleń podnoszących poziom kapitału społecznego, w tym związanych z zachowaniem dziedzictwa, ochrony środowiska i klimatu” realizowanego w ramach Poddziałania  „Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, przyznanego za pośrednictwem LGD „Wstęga Kociewia”.